Vorm verdedigingswerk terug te zien in straat

Arnhem was in de negentiende eeuw een van de eerste steden die de stadswallen sloopten. Is daar nog iets van over? Tja, de Sabelspoort, natuurlijk. Verder zien we het terug in wat straatnamen. De Trans is daar een voorbeeld van. Maar de belangrijkste sporen die de wallen hebben achtergelaten, vormen het stratenpatroon van Arnhem. Een markant voorbeeld is de Singelstraat.

Met dat straatje in het Spijkerkwartier is iets vreemds aan de hand. Het is een zijstraat van de Parkstraat. Wie op de kaart kijkt, ziet dat de straten met een vreemde hoek op elkaar aansluiten. Waarom is dat? Om dat te begrijpen, moeten we even terug naar de vorm van de vesting van Arnhem, zoals die er uitzag ver voordat die straten ontstonden.

Bastions en ravelijnen

Op de plek van de huidige singels liepen vroeger de stadswallen en de stadsgracht. Aan die wallen lagen puntige uitsteeksels, de bastions. Vanaf daar kon je een eventuele vijand van ver zien aankomen. In en aan de andere kant van die gracht had je bastion-achtige bouwwerken die niet aan de rest van de wal vastzaten. Die heten met een mooi woord ‘ravelijn’.

(tekst gaat na afbeelding verder)

kaart plan heuvelink
Detail van de plankaart van Heuvelink. De in 1853 geplande straten zijn in het geel aangegeven. In de witte paden zijn de vormen van de ravelijnen goed te herkennen.

Al die bastions en ravelijnen verdwenen voor een groot deel na de Franse tijd. De paden rondom deze bouwwerken bleven vaak wel bestaan. Toen stadsarchitect Hendrik Jan Heuvelink in 1853 met het eerste plan kwam om de stad aan de oostkant uit te breiden, hield hij volstrekt geen rekening met die hoekige paden. De door hem geplande straten, zoals de Spijkerstraat en de Parkstraat, liepen rücksichtlos door de bestaande paden heen.

Roet in het eten

Maar tussen droom en daad zit nogal eens wat in de weg. Wat er precies roet in het eten heeft gegooid is niet precies te achterhalen. Op de kaart is echter duidelijk te zien dat er al huizen aan het paadje stonden. Heeft Heuvelink toen maar gedacht: laat maar staan? Of lieten grondbezitters zich niet uitkopen? Het plan van Heuvelink is uiteindelijk maar voor een deel uitgevoerd. Arnhem groeide in de tweede helft van de negentiende eeuw minder snel dan verwacht.

Lees ook: Wie goed kijkt, kan de Rotterdamse stadswal zien

 

2 gedachtes over “Vorm verdedigingswerk terug te zien in straat

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s